Aby zostać tłumaczem przysięgłym w Polsce, trzeba spełnić wymogi ustawowe, zdać państwowy egzamin pisemny i ustny, złożyć ślubowanie przed Ministrem Sprawiedliwości oraz uzyskać wpis na oficjalną listę tłumaczy przysięgłych. Zawód reguluje Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego z 25 listopada 2004 r., dlatego sama biegła znajomość języka obcego nie wystarcza.
Kim jest tłumacz przysięgły?
Tłumacz przysięgły wykonuje i poświadcza tłumaczenia dokumentów oraz dokonuje tłumaczeń ustnych w sytuacjach wymagających szczególnej mocy dowodowej. Może tłumaczyć między innymi akty stanu cywilnego, dokumenty sądowe, umowy, pełnomocnictwa, zaświadczenia i dokumenty urzędowe.
W odróżnieniu od tłumaczenia zwykłego przekład poświadczony jest opatrzony podpisem i pieczęcią tłumacza, a także informacją o pozycji w repertorium. Tłumacz ponosi odpowiedzialność za rzetelność wykonanej czynności. Uprawnienia do wykonywania tego zawodu powstają dopiero po wpisie na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości.
Jakie wymagania trzeba spełnić?
Przed złożeniem wniosku o wyznaczenie terminu egzaminu sprawdź, czy spełniasz wszystkie warunki ustawowe:
- Obywatelstwo – polskie, państwa Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii lub Szwajcarii, a w określonych przypadkach także innego państwa na zasadzie wzajemności albo na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej.
- Pełna zdolność do czynności prawnych.
- Niekaralność za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego.
- Wykształcenie wyższe uzyskane w Polsce lub w państwie uznawanym na podstawie właściwych przepisów.
- Znajomość języka polskiego. Jest ona weryfikowana przede wszystkim podczas egzaminu państwowego.
Ustawa nie wymaga ukończenia konkretnego kierunku, filologii ani studiów podyplomowych. Takie wykształcenie może jednak pomóc w przygotowaniu do egzaminu, zwłaszcza w zakresie terminologii prawnej, urzędowej i ekonomicznej. W szczególnych przypadkach Minister Sprawiedliwości może zwolnić kandydata z wymogu posiadania wykształcenia wyższego, na przykład gdy liczba tłumaczy danego języka jest niewystarczająca dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości. Wniosek o zastosowanie zwolnienia należy złożyć nie później niż 30 dni przed terminem egzaminu.
Jak wygląda procedura uzyskania uprawnień?
Droga do wpisu na listę tłumaczy przysięgłych przebiega w określonej kolejności:
- Złóż wniosek o wyznaczenie egzaminu – dokument można złożyć pisemnie lub elektronicznie, korzystając z podpisu kwalifikowanego albo profilu zaufanego.
- Wnieś opłatę egzaminacyjną – aktualna opłata wskazana w materiałach Ministerstwa Sprawiedliwości wynosi 800 zł. Należy ją uiścić w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia o terminie egzaminu.
- Zdaj część pisemną – pozytywny wynik jest warunkiem dopuszczenia do części ustnej.
- Zdaj część ustną – obejmuje tłumaczenie a vista oraz tłumaczenie konsekutywne.
- Uzupełnij dokumenty – po egzaminie Minister Sprawiedliwości wzywa kandydata do przedstawienia dokumentów potwierdzających spełnienie wymagań ustawowych. Przy brakach formalnych wyznacza termin na ich uzupełnienie.
- Złóż ślubowanie i uzyskaj wpis – po pozytywnym zweryfikowaniu dokumentów kandydat składa ślubowanie przed Ministrem Sprawiedliwości i zostaje wpisany na listę tłumaczy przysięgłych.
Przewodniczący Państwowej Komisji Egzaminacyjnej powinien powiadomić kandydata o terminie i miejscu egzaminu co najmniej 21 dni przed jego rozpoczęciem. Samo zdanie egzaminu nie daje jeszcze prawa do wykonywania zawodu. Takie prawo powstaje po ślubowaniu i wpisie na listę.
Jak wygląda egzamin państwowy?
Egzamin przeprowadza Państwowa Komisja Egzaminacyjna powoływana przez Ministra Sprawiedliwości. Sprawdza ona nie tylko znajomość języków, lecz także umiejętność pracy z tekstami prawniczymi, sądowymi, urzędowymi i specjalistycznymi.
| Część egzaminu | Zakres zadań | Kryteria zaliczenia |
|---|---|---|
| Pisemna | Cztery teksty: dwa z języka polskiego na obcy i dwa z języka obcego na polski. W każdym kierunku jeden tekst ma charakter sądowy, urzędowy lub prawniczy. | Wynik pozytywny umożliwia przystąpienie do części ustnej. Na wykonanie zadań kandydat ma 4 godziny. |
| Ustna – a vista | Ustne tłumaczenie dwóch tekstów z języka obcego na polski na podstawie tekstu pisanego. Jeden z nich ma charakter sądowy, urzędowy lub prawniczy. | Oceniana jest poprawność, kompletność, terminologia i zgodność przekładu z treścią oryginału. |
| Ustna – konsekutywna | Tłumaczenie dwóch tekstów z języka polskiego na obcy. Tekst jest odczytywany lub odtwarzany z przerwami na przekład. | Komisja ocenia poprawność językową, wierność tłumaczenia, płynność oraz właściwe użycie terminologii. |
Część ustna odbywa się co do zasady po upływie co najmniej 7 dni od zakończenia części pisemnej. Podczas przygotowań trzeba pracować nie tylko nad słownictwem, lecz także nad polskim stylem urzędowym i prawniczym, terminologią właściwą dla danego języka oraz szybkim przekładem ustnym. Przydatne mogą być ustawy, orzeczenia, formularze urzędowe i dokumenty sporządzane w obu językach.
Co dzieje się po zdaniu egzaminu?
Pozytywny wynik obu części egzaminu uruchamia etap weryfikacji formalnej i zaprzysiężenia. Po złożeniu ślubowania tłumacz otrzymuje świadectwo potwierdzające uprawnienia, a jego dane zostają wpisane do publicznej listy Ministerstwa Sprawiedliwości.
Po uzyskaniu uprawnień tłumacz musi dopełnić kilku obowiązków organizacyjnych:
- złożyć wzór podpisu i odcisk pieczęci Ministrowi Sprawiedliwości, ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz właściwemu wojewodzie,
- posługiwać się pieczęcią zawierającą imię i nazwisko, język uprawnień oraz numer na liście tłumaczy przysięgłych,
- prowadzić repertorium wszystkich wykonanych tłumaczeń i innych czynności,
- zachowywać rzetelność, poufność i zgodność tłumaczenia z dokumentem lub wypowiedzią źródłową,
- liczyć się z kontrolą wojewody w zakresie prowadzenia repertorium oraz wynagrodzeń za czynności wykonywane na żądanie sądu, prokuratora, Policji i organów administracji publicznej.
Pieczęć zamawia Minister Sprawiedliwości w Mennicy Polskiej na koszt tłumacza. W określonych warunkach tłumacz może także poświadczać tłumaczenia i odpisy w postaci elektronicznej przy użyciu kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
Podstawa prawna
Najważniejsze zasady dotyczące zawodu, egzaminu i wpisu wynikają z Ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego oraz rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości dotyczących sposobu przeprowadzania egzaminu, opłaty egzaminacyjnej, świadectwa i listy tłumaczy przysięgłych. Przed złożeniem dokumentów należy sprawdzić aktualne informacje na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, ponieważ opłaty, formularze i wymagania techniczne mogą się zmieniać.
Droga do zawodu obejmuje więc trzy zasadnicze elementy: spełnienie warunków ustawowych, zdanie egzaminu państwowego oraz ślubowanie połączone z wpisem na listę. Uprawnienia dają możliwość wykonywania tłumaczeń uwierzytelnionych, ale wiążą się też z odpowiedzialnością za każdą poświadczoną czynność.
Informacje dotyczące opłat, terminów i procedury mogą ulegać zmianom. Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić aktualne komunikaty i wymagania na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości.
